قدرت احمد بن حافظ
10
بهج الحذاقت ( فارسى )
و حركت است و يا بنا بر بقاى نوع انسانى و غيرهاند مانند اين هر سه و انثيين و خادم دلى شرائينست و خادم جگر آورده و خادم دماغ اعصاب و اين خدمت رسانيدن چيزيست به طرف اعضا كه مخدوم در ان كار كرده باشد و خدمتى ديگرست كه آن مهيا كردن ماده باشد براى قبول فعل مخدوم چنانچه خدمت شش براى دل و خدمت معده براى جگر و على هذا القياس و خادم انثيين مجرى امنى است تا رحم پنجم از امور طبيعه ارواح اند و آن پيدا مىشوند از بخاريت اخلاط محموده و لطافت آن به اين طريق كه چون خون در بطن چپ دل وارد مىشود و پخته مىگردد در انجا لطيف مىشود و بعضى اجزايش مستحيل ؟ ؟ ؟ ببخار لطيف مىگردد و همين روح است و آن سه قسم يكى روح طبيعى دوم حيوانى سوم نفسانى و حال اينها موافق حال قومى باشد چرا كه اين ارواح حوامل قوى هستند ششم از امور طبيه قواى اند و آن سهاند يكى قوة طبيعهء و آن در جگر مىباشد دوم قوة حيوانيه و آن در دل است سوم قوة نفسانيه و محل آن دماغست پس قوة طبيه دو قسم است مخدومه و خادمه و مخدومه يا متصرف در غذا است براى بقاى شخص و آن غاذيه و ناميه باشد و يا ؟ ؟ ؟ متعرف در غذا براى بقاى نوع و آن مولد و مصوّره است پس غاذيه قوتيست كه مىكرداند غذا را از صورتش ؟ ؟ ؟ بسوى مشابهت عضو تا بدل ما يتحلل گردد و تاميه قوتيست كه زياده مىكند در اطراف جسم تا به حد انواع خود رسد و مولّده قوتيست كه جدا مىكند منى را از بدن و مهيّا مىسازد هر جزو آن را براى عضو مخصوص و مصوّره قوتيست كه شكل مىسازد آن جزو منى را به نهجى كه نوع آن شخص مقتضى باشد يا به شكلى كه قريب آن نوع تقاضا كند و خادم غاذيه هم چهاراند جاذبه براى نفع و ماسكهء آن نفع تا مدت طبخ و هاضمه براى تحليل آن نفع و دافعه براى دور كردن فضلهء غذا از طريق امعا و خواه از راه مثانه و خواه از منافذ و مسامات و اين هر چهار قوت را كيفيات اربع خادماند اى حرارت و برودت و رطوبت يبوست پس اين خوادم من وجه مخاديماند سواى مصوّره كه او مخدومهء محض است و كيفيات مذكوره خوادم محض و غاذيه خادم ؟ ؟ ؟ تامه است و اين هر دو خادم مولده به خدمت تهيّه و قوت نفسانيه بر دو قسم است يكى محركه دوم مدركه پس محرك يا باعث بر حركت است يا فاعل براى حركت اولى را دو خادماند يكى قوه شهوى براى جذب منافع دوم عصبى براى دفع ؟ ؟ ؟ مضارد دوم قوتيست كه در حركت مىآرد و عضله او مطيع باعثه است و اما مدركه پس يا مدركه در ظاهر است